"Szkoła bliżej ucznia"

Program zajęć przyrodniczych
ze szczególnym uwzględnieniem
geografii, fizyki, chemii

 dla zdolnych uczniów
Szkoły Podstawowej nr 1 w Elblągu

Rok szkolny 2008/2009


1. Charakterystyka i cele programu

    Program zajęć przyrodniczych adresowany jest do uzdolnionych uczniów klas V i VI Szkoły Podstawowej nr 1 w Elblągu. Na realizację programu w roku szkolnym 2008/2009 przeznaczono 30 godz. dydaktycznych (12 h do końca grudnia 2008r. i 18 h do końca roku szkolnego).
    Program obejmuje rozszerzone zagadnienia przyrodnicze ze szczególnym uwzględnieniem geografii, fizyki i chemii. Jego zadaniem jest przygotowanie uczniów do myślenia w kategoriach związków przyczynowo-skutkowych, które uczniowie znają z własnego doświadczenia lub, które mogą samodzielnie zaobserwować. Celem realizacji materiału tego programu jest utrwalenie u młodzieży biegłości w posługiwaniu się planem i mapą, przekonania o współzależności elementów środowiska przyrodniczego, świadomości jedności praw fizycznych rządzących różnymi obiektami i złożonej budowy nawet najmniejszych elementów przyrody.


2. Zakres treści programowych:

    Skala, plan i mapa: szkic okolicy szkoły, rodzaje skali, plan miasta, znaki topograficzne, poziomice, profile form terenu, rodzaje map.
    Mapa Polski: granice, państwa sąsiednie, ukształtowanie powierzchni (wpływ różnych sił), krainy geograficzne, zasoby wodne (rzeki, jeziora, kanały, bagna), minerały, skały i gleby, bogactwa mineralne, lasy, parki narodowe, klimat, osobliwości przyrody i walory turystyczne naszego kraju.
    Mapa Europy: położenie, wody oblewające, linia brzegowa, ukształtowanie powierzchni, krainy geograficzne, państwa i ich stolice, państwa UE i ich współpraca, zasoby wodne, strefy klimatyczne, roślinne, osobliwości przyrody i regiony turystyczne.
    Mapa świata: lądy i oceany, kontynenty, morza, zatoki, cieśniny, linia brzegowa, wyspy, półwyspy przylądki, typy wybrzeży, ukształtowanie powierzchni lądów, krainy geograficzne kontynentów, najdłuższe rzeki, największe i najgłębsze jeziora, najwyższe góry, największe depresje, ciekawostki przyrodnicze, odkrywanie kontynentów i oceanów, strefy klimatyczno-roślinne.
    Budowa materii: atom, pierwiastek, cząsteczka, związek chemiczny, oddziaływania międzycząsteczkowe, budowa i właściwości ciał stałych, cieczy i gazów, metale i niemetale, rozszerzalność temperaturowa ciał, rozpoznawanie skał i minerałów.
    Reakcje chemiczne, równania reakcji chemicznych.
    Oddziaływania w przyrodzie: sprężyste, grawitacyjne, magnetyczne, elektrostatyczne, tarcie, pole grawitacyjne i magnetyczne, oddziaływania grawitacyjne i magnetyczne Ziemi, masa i ciężar ciał.
    Maszyny proste: dźwignia jednostronna, dwustronna, kołowrót, równia pochyła, blok.
    Optyka geometryczna: promień świetlny, odbicie, rozproszenie, załamanie, rozszczepienie światła, pryzmat, światłowody, widzenie barw ciał przezroczystych i nieprzezroczystych, wady wzroku i ich korekta, lustra płaskie, wklęsłe i wypukłe.
    Ruchy Ziemi i ich następstwa.

3. Plan wynikowy:

L.p.	Temat zajęć	Liczba godzin	Zakres treści	Osiągnięcia ucznia uczeń:	Uwagi o realizacji
1.	Budowa i właściwości ciał.	2	ziarnista budowa materii, budowa i elementy atomu, cząsteczki, pierwiastki i ich symbole chemiczne, związki chemiczne, budowa cząsteczkowa ciał stałych, cieczy gazów i ich właściwości	- określa budowę i elementy atomu, - rysuje i tworzy modele budowy atomu i cząsteczek substancji, - porównuje budowę ciał o różnym stanie skupienia, - określa siły oddziaływań międzycząsteczkowych, - dowodzi, że cząsteczki cieczy i gazów poruszają się przeprowadzając odpowiednie doświadczenia,	- zajęcia w sali dydaktycznej, - pokaz filmu o budowie ciał uczniowie tworzą przestrzenne modele cząsteczek różnych substancji chemicznych. uczniowie przeprowadzają doświadczenia na ruch cząsteczek w gazie (dezodorant) i cieczy (parzenie herbaty)
2.	Czym różnią się metale od niemetali?	2	metale i niemetale: właściwości (stan skupienia, barwa, połysk, kowalność, ciągliwość, zapach, przewodnictwo cieplne i elektryczne), zastosowanie, rozpoznawanie, rola w życiu organizmów, rozszerzalność temperaturowa ciał	- porównuje właściwości metali i niemetali, - analizuje dane i wyciąga wnioski, - rozpoznaje metale i niemetale, - projektuje proste doświadczenie i wykonuje je, - wskazuje praktyczne zastosowania i znaczenie rozszerzalności temperaturowej ciał	- zajęcia w sali dydaktycznej, - metoda laboratoryjna, - grupowa forma pracy z kartą pracy uczniowie przeprowadzają proste doświadczenia na określenie właściwości substancji i rozszerzalność temperaturową ciał
3.	Rozpoznajemy skały i minerały	2	pospolite minerały i skały występujące w przyrodzie, określanie ich cech i właściwości fizycznych	- rozpoznaje pospolite minerały i skały, - określa cechy i właściwości fizyczne pospolitych minerałów i skał	- zajęcia w sali dydaktycznej, - metoda laboratoryjna, - grupowa forma pracy z kartą pracy uczniowie przeprowadzają obserwacje i określają cechy, właściwości skał i minerałów
4.	Przemiany i reakcje chemiczne	2	przemiany chemiczne w przyrodzie: spalanie, korozja, gnicie, oddychanie, fotosynteza, wykrywanie dwutlenku węgla i zapis reakcji chemicznych	- zapisuje za pomocą reakcji chemicznych różne poznane przemiany chemiczne posługują się symbolami pierwiastków	- zajęcia w sali dydaktycznej, - pokaz filmu o przemianach i reakcjach chemicznych
5.	Oddziaływania w przyrodzie.	2	rodzaje oddziaływań (sprężyste, grawitacyjne, magnetyczne, elektrostatyczne, tarcie), przykłady oddziaływań, pole grawitacyjne i magnetyczne, pole magnetyczne Ziemi	- podaje przykłady oddziaływań, - wyjaśnia istotę oddziaływań grawitacyjnych, elektrostatycznych, magnetycznych, - wyjaśnia, dlaczego na Księżycu nie ma atmosfery, - rysuje linie pola magnetycznego wokół magnesu, Ziemi, - wyjaśnia działanie kompasu, busoli	- zajęcia w sali dydaktycznej (1h), - pokaz i doświadczenia, - zajęcia w terenie (1h) uczniowie doskonalą umiejętność posługiwania się kompasem
6.	Jak zmierzyć przyciąganie ziemskie? .	2	masa i ciężar, grawitacja, jednostki masy i ciężaru, masa i ciężar na różnych ciałach niebieskich, odkrycia I. Newtona	- wyjaśnia różnicę między masą i ciężarem ciał, - wykonuje proste doświadczenia na spadanie ciał i wyjaśnia ich wyniki, - oblicza ciężar ciał na Ziemi i na innych ciałach niebieskich, - omawia odkrycia I. Newtona	- zajęcia w sali dydaktycznej, uczniowie wykonują proste doświadczenia na spadanie ciał
7.	Zastosowanie maszyn prostych	2	maszyny proste (dźwignie, kołowrót, równia pochyła, blok) i ich zastosowanie w życiu człowieka	- wskazuje przykłady zastosowania maszyn prostych, - wyjaśnia przyczyny stosowania maszyn prostych	- zajęcia w terenie, uczniowie wyszukują w najbliższym otoczeniu zastosowania maszyn prostych
8.	Eureka! Czyli co odkrył Archimedes.	2	przedmioty pływające i tonące, gęstość ciał, zależność utrzymywania się ciał na powierzchni cieczy od ich gęstości, obliczanie masy ciał z ich gęstości, siła wyporu, prawo Archimedesa	- wykonuje proste doświadczenia pływania i zatapiania ciał, na działanie siły wyporu, - określa pojęcie gęstości ciał, - wyjaśnia zależność utrzymywania się ciał na powierzchni cieczy od ich gęstości, - oblicza masy ciał przy podanej ich gęstości i objętości, - wyjaśnia prawo Archimedesa	- zajęcia w sali dydaktycznej, uczniowie wykonują proste doświadczenia na pływanie i tonięcie ciał, siłę wyporu, uczniowie obliczają w domu objętość swojego ciała na podstawie objętości wypartej przez nich wody w wannie
9.	Ruchy Ziemi i ich następstwa	2	ruch wirowy Ziemi wokół własnej osi, ruch obiegowy Ziemi dookoła Słońca i ich następstwa	- wyjaśnia ruchy Ziemi, - wymienia następstwa ruchu wirowego Ziemi, - podaje następstwa ruchu obiegowego Ziemi	- zajęcia w Planetarium w Olsztynie, - seans pod kopułą "Ruchy wirowy i obiegowy Ziemi i ich następstwa" - pokaz z objaśnieniem "na żywo"
10.	Właściwości światła. .	2	promień świetlny, odbicie, rozproszenie, załamanie, rozszczepienie światła, pryzmat, światłowody, lustra płaskie, wklęsłe i wypukłe i ich zastosowanie w życiu i gospodarce człowieka	- wymienia cechy światła, - tłumaczy i rysuje odbicie, załamanie, rozproszenie i rozszczepienie światła, - wymienia przykłady zjawisk związanych z odbiciem i załamaniem światła, - określa na rysunkach obraz widziany w różnych rodzajach luster, - wymienia i uzasadnia zastosowanie luster w życiu i gospodarce człowieka	- zajęcia w Planetarium w Olsztynie, - wykład, pokaz, doświadczenia, uczniowie biorą udział w dyskusji,
11.	Widzenie i wady wzroku	2	budowa oka, widzenie barw ciał przezroczystych i nieprzezroczystych, wady wzroku, soczewki korygujące	- opisuje budowę oka na schemacie, - rysuje przebieg promienia świetlnego przez oko, - wyjaśnia na rysunkach przyczyny wad wzroku, - uzasadnia użycie soczewek korygujących daną wadę	- zajęcia w sali dydaktycznej (1 h) - zajęcia u optyka (1 h)
12.	Wykonujemy szkic terenu.	1	pojęcie szkicu terenu, wykonanie szkicu terenu	- wykonuje szkic terenu okolicy szkoły	- zajęcia w terenie, uczniowie wykonują szkic okolicy szkoły
13.	Posługujemy się planem miasta.	2	plan miasta Elbląga, znaki topograficzne,	- odczytuje znaki topograficzne na planie, - odszukuje na planie opisaną trasę marszu i odnajduje ją w terenie	- zajęcia w terenie, uczniowie odnajdują w terenie trasę marszu
14.	Rysujemy profil terenu.	1	odczytywanie poziomic, rysowanie profilu terenu	- rozpoznaje po układzie poziomic formę terenu, - odczytuje z rysunku poziomicowego wysokości względne i bezwzględne punktów, - rysuje profil terenu	- zajęcia w sali dydaktycznej, - praca z mapkami poziomicowymi
15.	Posługujemy się mapą.	2	rodzaje map, obliczanie skali mapy, odległości rzeczywistej, odległości na mapie	- rozróżnia rodzaje map, - oblicza skalę mapy z podanych odległości, - oblicza odległości rzeczywistą oraz na mapie, korzystając ze skali mapy	- zajęcia w sali dydaktycznej, - praca z mapami w atlasie geograficznym
16.	Mapa Polski.	2	granice, państwa sąsiednie, ukształtowanie powierzchni (wpływ różnych sił), krainy geograficzne, zasoby wodne (rzeki, jeziora, kanały, bagna), minerały, skały i gleby, bogactwa mineralne, lasy, parki narodowe, klimat,	- opisuje ukształtowanie powierzchni kraju: wymienia przyczynę (siłę) i skutek (formy terenu), - wskazuje na mapie krainy geograficzne Polski, większe rzeki, jeziora, kanały, bagna, - rozróżnia podane minerały i skały, - wskazuje na mapie występowanie bogactw mineralnych, obszarów leśnych, parków narodowych, - charakteryzuje przejściowy klimat Polski	- zajęcia w sali dydaktycznej, - pokaz filmu o ukształtowaniu powierzchni Polski, - praca z mapkami konturowymi Polski - praca z mapą ścienną Polski i atlasem
17.	Walory turystyczne naszego kraju.	2	osobliwości przyrody i walory turystyczne naszego kraju	- wymienia osobliwości przyrody w naszym kraju, wskazuje je na mapie, - wskazuje na mapie i uzasadnia występowanie regionów turystycznych w Polsce	- zajęcia w sali dydaktycznej, - pokaz filmu o osobliwościach przyrodniczych w Polsce, - praca z mapą ogólnogeograficzną Polski
18.	Przyroda Warmii i Mazur	2	zwierzęta występujące na terenie Warmii i Mazur, gatunki chronione, osobliwości przyrodnicze	- wymienia osobliwości przyrodnicze Warmii i Mazur, - rozpoznaje charakterystyczne zwierzęta tego regionu, - podaje wybrane ciekawostki przyrodnicze Warmii i Mazur	- zajęcia w Muzeum Przyrody w Olsztynie, - praca indywidualna z kartą pracy, - konkurs przyrodniczy
19.	Mapa Europy.	2	położenie, wody oblewające, linia brzegowa, ukształtowanie powierzchni, krainy geograficzne, państwa i ich stolice, zasoby wodne	- wskazuje na mapie różne obiekty geograficzne w Europie, wody oblewające, państwa i ich stolice, zasoby wodne,	- zajęcia w sali dydaktycznej, - praca z mapkami konturowymi Europy - praca z mapą ścienną Europy i atlasem
20.	Państwa Unii Europejskiej	1	państwa UE i ich stolice, współpraca międzynarodowa, euroregiony	- wskazuje na mapie Europy państwa UE, - omawia zasady współpracy państw UE, - wymienia i wskazuje na mapie euroregiony w Polsce, - wyjaśnia cele współpracy państw euroregionów	- zajęcia w sali dydaktycznej, - praca z mapkami konturowymi Europy - praca z mapą ścienną Europy i atlasem
21.	Turystyka w Europie.	2	strefy klimatyczne, roślinne, osobliwości przyrody i regiony turystyczne	- wymienia osobliwości przyrody w Europie, wskazuje je na mapie, - wskazuje na mapie i uzasadnia występowanie regionów turystycznych w Europie	- zajęcia w sali dydaktycznej, - pokaz filmu o osobliwościach przyrodniczych w Europie, - praca z mapą ogólnogeograficzną i mapkami konturowymi Europy
22.	Mapa świata.	3	lądy i oceany, kontynenty, morza, zatoki, cieśniny, linia brzegowa, wyspy, półwyspy przylądki, typy wybrzeży, ukształtowanie powierzchni lądów, krainy geograficzne kontynentów, najdłuższe rzeki, największe i najgłębsze jeziora, najwyższe góry, największe depresje,	- wskazuje na mapie świata różne obiekty geograficzne, - rozpoznaje położenie i zarysy kontynentów, oceanów, większych wysp, półwyspów	- zajęcia w sali dydaktycznej, - praca z mapkami konturowymi świata, - praca z mapą ścienną świata i atlasem
23.	Przyroda kuli ziemskiej.	4	ciekawostki przyrodnicze, odkrywanie kontynentów i oceanów, strefy klimatyczno-roślinne	- wymienia osobliwości przyrody na świecie, wskazuje je na mapie, - rysuje trasy wypraw odkrywców geograficznych, - wskazuje na mapie i omawia strefy klimatyczno-roślinne świata	- zajęcia w sali dydaktycznej, - pokaz filmu o osobliwościach przyrodniczych na świecie, - praca z mapą ogólnogeograficzną świata

Scenariusz zajęć przyrodniczych

Temat: Eureka! Czyli co odkrył Archimedes.

ZAKRES TREŚCI:
1. Przedmioty pływające i tonące.
2. Gęstość ciał.
3. Zależność utrzymywania się ciał na powierzchni cieczy od ich gęstości.
4. Obliczanie masy ciał z podanej ich gęstości i objętości.
5. Siła wyporu.
6. Prawo Archimedesa.

CELE:
Wiadomości:
Uczeń:
·    Określa pojęcie gęstości ciał.
·    Wymienia gęstość wody.
·    Wyjaśnia zależność utrzymywania się ciał na powierzchni cieczy od ich gęstości.
·    Podaje prawo Archimedesa.

Umiejętności:
Uczeń:
·    Wykonuje proste doświadczenia pływania i zatapiania ciał.
·    Oblicza masy ciał przy podanej ich gęstości i objętości.
·    Udowadnia doświadczalnie, że objętość ciała można obliczyć zanurzając ciało w wodzie.
·    Doświadczalnie wykazuje istnienie prawa Archimedesa.
·    Wyciąga wnioski z przeprowadzonych doświadczeń.

Postawy:
Uczeń:
·    Wykazuje cierpliwość i dokładność przy przeprowadzaniu doświadczeń.
·    Zachowuje ostrożność podczas wykonywania doświadczeń.
·    Jest świadom doniosłości odkrycia Archimedesa.

METODY:
·    Laboratoryjna, słowna.

FORMY PRACY:
·    Grupowa i indywidualna.

ŚRODKI DYDAKTYCZNE:
·    Akwarium, przedmioty wykonane z różnych materiałów (drewno, metal, plastyk, papier, guma, parafina, kreda, styropian), karty pracy.

CZAS ZAJĘĆ:
·    2 godziny lekcyjne.


TOK LEKCJI:
Faza wprowadzająca:
1. Zapoznanie uczniów z tematem i celami zajęć.
2. Przypomnienie zasad pracy grupowej.

Faza realizacji:
1. Podział uczestników na 4-5 osobowe grupy i rozdanie kart pracy.
2. Przeprowadzanie doświadczeń, notowanie wyników w tabeli (karta pracy - zad 1 a, b).
3. Wykonanie zadań 2. i 3.
4. Wykonanie zadań 4 a, b.
5. Wykonanie zadań 5. i 7.
6. Sformułowanie określenia gęstości ciał - pogadanka.
7. Obliczanie masy ciał - zad. 4 c, d.

Faza podsumowująca:
1. Prezentacja przez zespoły wyników zadań - dyskusja.
2. Wyjaśnienie, kiedy przedmioty toną a kiedy pływają - pogadanka, wykonanie zad. 1 c.
3. Omówienie zależności utrzymywania się ciał na powierzchni cieczy od ich gęstości.
4. Sformułowanie prawa Archimedesa - wykonanie zad. 6.
5. Omówienie doświadczenia "dla chętnych": Udowodnij doświadczalnie, że objętość ciała można obliczyć zanurzając ciało w wodzie.


Opracowała Małgorzata Światkowska w oparciu o zadania z Zeszytu ćwiczeń - Przyroda 4, autorzy: J. Prokop, B. Pusz, wyd. Operon


KARTA PRACY - Eureka! Czyli co odkrył Archimedes.

Zad. 1.    Dysponujecie kilkoma przedmiotami wykonanymi z różnych materiałów. Wpiszcie ich nazwy do tabeli, a następnie zastanówcie się, który z nich utrzyma się na powierzchni wody, a który zatonie.
a) Swoje przewidywania zapiszcie w tabeli. Potem każdy przedmiot wkładajcie do wody i obserwujcie, co się z nim dzieje. Zanotujcie w tabeli uzyskany wynik, a następnie wykonajcie dalsze polecenia.

Badany przedmiot	Przewidywany wynik zatapiania (pływa , tonie )	Rzeczywisty wynik zatapiania (pływa , tonie )

b) Porównajcie wyniki przewidywane i rzeczywiste. Odpowiedzcie, czy sprawdziły się wasze przypuszczenia.

....................................................................................................................................................................................................................................................................


c) Wyjaśnijcie, dlaczego niektóre przedmioty tonęły, a inne pływały po powierzchni wody.

.....................................................................................................................................................................................................................................................................


Zad. 2.    Za pomocą strzałek oznaczających siłę wyporu i ciężar przedstawcie sytuację, w której statek:
a) zanurza się,            b) utrzymuje się na ściśle określonej głębokości,            c) wynurza się.


Zad. 3.    Zastanówcie się i napiszcie, czy przedmioty wykonane z substancji o masie właściwej większej od wody (np. ze stali) mogą pływać. Uzasadnijcie swoją odpowiedź.

........................................................................................................................................................................................................................................................................


Zad. 4.    W tabeli zestawiono wyniki pomiarów gęstości kilku substancji. Zanalizujcie wyniki i wykonajcie następne polecenia.

Substancja	Gęstość (kg/m3)
Woda	1000
Guma	1150
Drewno	400-900
Parafina	890
Kreda	2200
Styropian	40

a) Wyjaśnijcie, dlaczego dla drewna podano przedział od 400 do 900 kg/m3. Zastanówcie się i powiedzcie, czy drewno może mieć różną gęstość. Uzasadnijcie swoją odpowiedź.

...................................................................................................................................................................................................................................................

b) Zaznaczcie odpowiednimi strzałkami w tabeli substancje, które będą pływały po wodzie i te, które zatoną.
c) Obliczcie masę dwóch brył kredy o objętości 1m3 każda.

.......................................................................................................................................................
d) Obliczcie masę jednej tafli styropianu o powierzchni 1m2 i wysokości 5 cm.

......................................................................................................................................................................................................................................................

Zad. 5. Przyjrzyjcie się uważnie rysunkowi, a następnie uzupełnijcie zdanie.
Substancja oznaczona literą ..... ma mniejszą gęstość od
substancji oznaczonej literą ....., ponieważ mając taką
samą masę, zajmuje ............................... objętość.    




Zad. 6. Ułóżcie rozsypankę wyrazową tak, by powstało z niej prawo Archimedesa.
       
                CIĘŻAROWI
CIAŁO                                                                             CIAŁO                                  PRZEZ
             CIECZY                  KAŻDE                 W                                    DZIAŁA
ZANURZONE                                        TO
                                      NA                                               WYPORU                        WYPARTEJ
     RÓWNA                               SIŁA                   CIECZY


.........................................................................................................................................................................................................................................................

Zad. 7. Zastanówcie się, dlaczego do andrzejkowego lania wosku używa się parafiny ze świec. Omówcie zmiany, jakim podczas tej zabawy podlega parafina.


Scenariusz zajęć przyrodniczych

Temat: Jak zmierzyć przyciąganie ziemskie?

ZAKRES TREŚCI:
1. Masa i jej jednostki.
2. Ważenie, zamiana jednostek masy.
3. Wpływ stanu skupienia substancji na jej masę.
4. Czynniki, od których zależy siła grawitacji.
5. Masa a ciężar i jego jednostka.
6. Obliczanie ciężaru różnych przedmiotów na Ziemi i na innych ciałach niebieskich.
7. Sylwetka Isaaca Newtona.

CELE:
Wiadomości:
Uczeń:
·    Określa pojęcia siły grawitacji, masy i ciężaru ciał.
·    Wymienia jednostki masy i ciężaru.
·    Wyjaśnia zależność siły grawitacji od masy i odległości ciał..
·    Wyjaśnia różnicę między masą a ciężarem ciała.
·    Omawia postać I. Newtona.

Umiejętności:
Uczeń:
·    Wykonuje proste doświadczenia ważenia ciał.
·    Oblicza masę ciał w różnych jednostkach masy.
·    Wykonuje proste doświadczenia wpływu czynników (masy i odległości) na siłę grawitacji.
·    Oblicza ciężar ciał na różnych ciałach niebieskich przy podanej masie i sile grawitacji.
·    Wyciąga wnioski z przeprowadzonych doświadczeń.

Postawy:
Uczeń:
·    Wykazuje cierpliwość i dokładność przy przeprowadzaniu doświadczeń.
·    Zachowuje ostrożność podczas wykonywania doświadczeń.
·    Jest przekonany, że siła grawitacji Ziemi odgrywa doniosłą rolę w istnieniu na niej życia.
·    Dba o higienę kręgosłupa podczas noszenia ciężkich bagaży.

METODY:
·    Laboratoryjna, słowna.

FORMY PRACY:
·    Grupowa i indywidualna.

ŚRODKI DYDAKTYCZNE:
·    Waga kuchenna i łazienkowa, monety 10 groszowe i 5 złotowe, piłka plażowa, siatkowa i lekarska, kasza, groch, torebki foliowe, łyżki, lód i woda, odważniki (lub woreczki z odważoną substancją)       1 i 2 kg, karty pracy.

CZAS ZAJĘĆ:
·    2 godziny lekcyjne.

TOK LEKCJI:
Faza wprowadzająca:
1. Zapoznanie uczniów z tematem i celami zajęć.
2. Przypomnienie zasad pracy grupowej.

Faza realizacji:
1. Podział uczestników na 4-5 osobowe grupy i rozdanie kart pracy.
2. Wykonanie w karcie pracy - zad 1 a, b.
3. Przypomnienie przeliczania jednostek wagi: 1kg = 100 dag;   1 kg = 1000 g;   1 dag = 10 g.
4. Wykonanie zadań 2 - 8.

Faza podsumowująca:
1. Prezentacja przez zespoły wyników zadań - dyskusja.
2. Uczniowie wyjaśniają, czy zmiana stanu skupienia wpływa na zmianę masy. Uzasadniają swoją odpowiedź.
3. Uczniowie przypominają sobie, co to jest masa i w jakich jednostkach ją mierzymy. Wyjaśniają, czy określenia "masa" i "ciężar" oznaczają to samo. Uzasadniają swoją odpowiedź.
4. Uczniowie obliczają ciężar różnych przedmiotów na Ziemi i na innych ciałach niebieskich - wykonują   zad. 9 i 10.
5. Nauczyciel wyjaśnia, kim był Isaac Newton, czym się zjamował.


Opracowała Małgorzata Światkowska w oparciu o zadania z Zeszytu ćwiczeń - Przyroda 4, autorzy: J. Prokop, B. Pusz, wyd. Operon

KARTA PRACY - Jak zmierzyć przyciąganie ziemskie?

Zad. 1.    Poproszono was o zrobienie zakupów. Na liście podano nazwy artykułów spożywczych oraz ich ilość: ser żółty - 25 dag, kiełbasa - 50 dag, sól - 50 dag, jabłka - 1 kg.
a) Podane na liście dekagramy i kilogramy są jednostkami ......................................................
b) Zamalujcie znaki wyświetlacza wagi elektronicznej tak, by wskazały prawidłową masę produktów z listy.

Zad. 2.    Wykonajcie przeliczenia jednostek masy.

2 kg = ...................... dag                2000 g = ................. kg               50 dag = ................. kg

30 g = .............. dag                        20 dag = .................. g                3 kg = ....................... g
 
Zad. 3.    Odpowiedzcie na pytania, a następnie sprawdźcie doświadczalnie poprawność swoich odpowiedzi.
a) Która z monet - 10 gr czy 5 zł - upadnie na podłogę wcześniej?

Odpowiedź przed doświadczeniem: ................................................................................................................
Odpowiedź po wykonaniu doświadczenia: .....................................................................................................

Wniosek: ..................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
b) Którą z piłek - plażową, siatkową czy lekarską - rzucisz najdalej?

Odpowiedź przed doświadczeniem: ................................................................................................................
Odpowiedź po wykonaniu doświadczenia: .....................................................................................................

Wniosek: ..................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
Zad. 4.    Podnoszenie ciężkich przedmiotów może wywołać uraz kręgosłupa.
                            Który rysunek przedstawia prawidłowy sposób noszenia                                 dużych ciężarów? Wyjaśnijcie, dlaczego tak jest.

Zad. 5.    Masę swojego ciała mierzycie najczęściej za pomocą wagi łazienkowej. Zważcie się kolejno, zapiszcie swoją masę. Z jaką dokładnością możecie zmierzyć masę ciała na tej wadze?
......................................................................................................................................................................................................................................................................

Zad. 6.    Masę można określać w przybliżeniu, bez użycia wagi. Jest to tak zwana wartość szacunkowa.
a) Odmierzcie bez użycia wagi 10 dag kaszy oraz grochu. Następnie zważcie je i sprawdźcie, jak dokładnie udało wam się to zrobić. Obliczcie, ile wyniosła różnica, a wyniki zapiszcie w tabeli.

Nazwa produktu	Masa szacunkowa	Masa zmierzona na wadze	Różnica
Groch
Kasza

b) Spróbujcie wyjaśnić, z czego wynika niedokładność pomiaru.

................................................................................................................................................................................
Zad. 7.    Na wadze kuchennej zważcie woreczek foliowy wypełniony kostkami lodu. Następnie poczekajcie, aż lód się roztopi ponownie zważcie woreczek, tym razem z wodą. Zapiszcie wyniki w tabeli.

Zad. 8.   
a) Nazwijcie siłę, która powoduje spadanie ciał na powierzchnię Ziemi: .............................................................
b) Wymieńcie 2 czynniki, od których zależy wielkość tej siły:

- ..........................................................             - ...........................................................................

c) Przyjrzyjcie się rysunkom. Zastanówcie się, czy odważniki spadną w tym samym czasie czy innym. Następnie wykonajcie narysowane doświadczenie i uzupełnijcie tekst. Uzasadnijcie swoją odpowiedź.


Odważniki na rys. A spadną w ....................................... czasie, ponieważ ..........................................................

.................................................................................................................................................................................
Odważniki na rys. B spadną w ....................................... czasie, ponieważ ..........................................................

.................................................................................................................................................................................

Zad. 9.    Masę ciał wyrażamy w kilogramach (kg), a ciężar w niutonach (N).
Zakładając, że ciężar ciał na Ziemi jest około 10 razy większy od ich masy, obliczcie ciężar 5 kg cukru.

.......................................................................................................................................................

Zad. 10.   Na Księżycu ciężar przedmiotów jest około 6 razy mniejszy niż na Ziemi, a na Słońcu - 25 razy większy. Pamiętając o tym, zapiszcie w tabeli swoje masy i ciężary na Ziemi, Słońcu i Księżycu.